Mady są to gleby, które występują w dolinach rzecznych. Na podstawie ich składu mechanicznego dzielimy je na ciężkie, glinkowate, szczerkowate i piaszczyste. Mady ciężkie są bardzo bogate w składniki pokarmowe, lecz często bywają bardzo mokre i ciężkie w uprawie. Zorane w stanie zbyt mokrym tworzą po wyschnięciu wielkie bryły, nie dające się rozbić broną, Uprawiane starannie i umiejętnie stanowią pierwszorzędny typ gleby dla takich warzyw jak większość kapustnych, rabarbar, selery.Mady glinkowate, mniej zasobne od poprzednich, odznaczają się za to znacznie lepszymi warunkami fizycznymi. Są to najbardziej czynne i urodzajne z gleb spotykanych na ziemiach Polski i mogą być wykorzystane dla uprawy wszystkich niemal warzyw. Odznaczają się trwałą strukturą pryzmatyczną, która ginie wprawdzie po dłuższych ulewnych deszczach, lecz po obeschnięciu powierzchni samoistnie się regeneruje. Mady szczerkowate i piaszczyste stanowią lżejszy, względnie zupełnie lekki typ gleby i mogą być wykorzystane pod uprawę warzyw tak jak każda gleba lekka — piaszczysta. Rędziny zajmują w naszym kraju dość znaczne obszary. Znajdujemy je głównie w [czytaj dalej]
Bielice mocne zawierające 20—30%, a czasem i więcej cząstek spławialnych, są to gleby określane jako pszenno-buraczane, a więc dobre, przy czym o ich większej czy mniejszej przydatności produkcyjnej rozstrzyga zawartość w nich próchnicy oraz miąższość warstwy ornej. Niektóre odmiany tych bielic cierpią na brak azotu, inne wymagają uregulowania stosunków wodnych — drenowania. Zdrenowane odznaczają się bardzo dobrym bilansem powietrzno-wodnym. Odpowiednio nawożone stanowią mocne bielice bardzo dobrą glebę dla uprawy ogórków, dyni, buraków, truskawek, a przy dostatecznej wilgoci również dla kalafiorów i dla kapust, zwłaszcza wczesnych. Bielice średnie, zazwyczaj nazywane wprost bielicami, stanowią obok gleb piaszczystych najbardziej rozpowszechnioną grupę gleb na ziemiach Polski. Bielice te posiadają w warstwie próchnicznej (górnej) skład mechaniczny szczerkowaty, zawierają bowiem 15 do 20% cząstek spławialnych. Występują w kilku odmianach wymagających nieco innego traktowania. Jedne z nich wymagają silnych dawek obornika — rośliny na nich uprawiane reagują najsilniej na azot, a następnie na fosfor. Inne są natomiast [czytaj dalej]
Szczerki słabe i średnie, w miarę wzrastającej w nich zawartości części spławialnych, które wpływają na lepsze chłonienie i zatrzymywanie wody, lepszą podsiąkliwość oraz lepszą sorbcję (zatrzymywanie) składników pokarmowych, stają się coraz przydatniejszymi dla uprawy warzyw. Zawartość próchnicy w tych glebach podnosi ich produkcyjność, przy czym zawartość jej możemy stopniowo zwiększać przez częste i obfite nawożenie obornikiem i nawozami zielonymi, przez zasilanie kompostem, torfem, szlamem ze stawów i rowów itp. Słabe szczerki mogą być wykorzystane pod uprawę szparagów, szczerki średnie, zwłaszcza zasobne w próchnicę, nadają się już do uprawy szeregu warzyw jak: marchew, fasola, groch, kalarepa, cebula, pomidory, a w razie dostatecznej ilości opadów nawet wczesna kapusta i wczesne kalafiory. Na ogół nadają się te gleby, jako szybko nagrzewające się doskonale pod uprawę warzyw wczesnych i powinny być w tym kierunku wykorzystane, jednak pod warunkiem obfitego nawożenia, dostatecznej ilości opadów, jak również niezbyt niskiego poziomu wody gruntowej. Szczerki mocne i słabe gliny stanowią typ gleby nadającej się [czytaj dalej]
Gleba na jakiej pracuje ogrodnik—warzywnik, ma zasadnicze znaczenie zarówno- gdy chodzi o dobór roÅ›lin do uprawy, jak i przy wyborze kierunku produkcji. Przede wszystkim należy pamiÄ™tać, że bez wzglÄ™du na warunki klimatyczne, od rodzaju gleby zależy w znacznej mierze pora sprzÄ™tu warzyw. Zimna, podmokÅ‚a gleba jest zawsze „późnÄ…”, natomiast gleba ciepÅ‚a, lekka, przewiewna, zapewnia nam wczesność zbiorów. Gleba zimna, ciężka, mokra nie może być na wiosnÄ™ uprawiana tak wczeÅ›nie, jak znacznie od niej szybciej odmarzajÄ…ca i wysychajÄ…ca gleba lekka. Również nasiona wysiane do gleby zimnej kieÅ‚kujÄ… dÅ‚użej, a mÅ‚ode roÅ›liny rozwijajÄ… siÄ™ na niej wolniej niż na glebie lżejszej, cieplejszej. Gleby lekkie i ciepÅ‚e nadajÄ… siÄ™ wiÄ™c przede wszystkim pod uprawÄ™ warzyw wczesnych oraz warzyw o wyższych wymaganiach cieplnych. Istnieje jednak szereg warzyw, zwÅ‚aszcza późnych, którym odpowiadajÄ… znacznie lepiej chÅ‚odniejsze i wilgotniejsze gleby ciężkie i tylko w uprawie na takich glebach zapewniajÄ… nam odpowiedni plon. Naturalna żyzność gleb, tj ich zasobność w skÅ‚adniki mineralne stanowiÄ…ce pokarm roÅ›lin, ma przy uprawie warzyw [czytaj dalej]
Drobnoustroje, a przede wszystkim bakterie, są sprawcami przemian biochemicznych i biofizycznych w glebie; im też zawdzięczamy rozkład materii organicznej (nawozy zielone, obornik, resztki roślinne pozostałe w glebie) na próchnicę, przy czym zawarte w niej składniki pokarmowe przez rośliny nieprzyswajalne, przechodzą w formy przyswajalne (zmineralizowane). Tym samym spełniają drobnoustroje niezmiernie ważną rolę w procesie odżywiania się roślin. Istnieją również bakterie, które mają zdolność pobierania wolnego azotu (nieprzyswajalnego przez rośliny) z powietrza i zamieniania go na związki azotowe przyswajalne, które oddają następnie roślinom, z którymi współżyją (roślinom motylkowym), oraz bakterie żyjące wolno, które bezpośrednio wiążą azot atmosferyczny zasilając bilans azotowy gleby w poważne zyski. I tak 1 ha kultur roślin motylkowych dostarcza glebie w rocznej uprawie do 250 kg azotu, natomiast zysk azotu pochodzący z działania wolno żyjących, a wiążących azot atmosferyczny bakterii, wynosi 25 kg/ha rocznie (azotobakterii i i.). Dla utrzymania działalności drobnoustrojów należy gleby przewietrzać i w razie potrzeby [czytaj dalej]
Jednym z podstawowych czynników produkcyjności gleb jest woda. W glebach lekkich, mało zasobnych w próchnicę, stosunki wodne nie są korzystne dla wzrostu roślin uprawnych, gdyż woda deszczowa przesącza się przez nie szybko do poziomu wody gruntowej, a podsiąkanie jej do górnych warstw jest bardzo słabe. Jedynie długotrwałe i systematyczne próchnicowanie gleb drogą obfitego nawożenia obornikiem, nawozami zielonymi czy doskonałym dla tego.celu materiałem torfowym, może takie gleby usprawnić, tj. poprawić ich własności fizyczne, a tym samym zapewnić nam na długie lata ich produkcyjność. Woda jest częścią składową każdej gleby, do której dostaje się z opadów atmosferycznych. Część wody z opadów przesiąka do warstw głębszych i zatrzymuje się na warstwie ziemi nieprzepuszczalnej, gdzie tworzy tzw. wodę gruntową. Zależnie od głębokości poziomu wody gruntowej oraz od.przesiąkliwości warstw wierzchnich, rośliny mogą, lub nie mogą z niej korzystać, Poza wodą gruntową posiada ziemia w swych górnych warstwach stale pewien zapas wody, z którego rośliny korzystają bezpośrednio. Zapas ten jest różny, zależnie od: większej lub [czytaj dalej]
Obok klimatu jest odpowiednia gleba głównym warunkiem powodzenia przy uprawie warzyw, jest ona bowiem siedliskiem w którym roÅ›liny tkwiÄ… korzeniami, z którego czerpiÄ… wodÄ™ wraz z rozpuszczonymi w niej skÅ‚adnikami pokarmowymi, GlebÄ… nazywamy górne warstwy skorupy ziemskiej, które ulegÅ‚y zwietrzeniu pod wpÅ‚ywem staÅ‚ego oddziaÅ‚ywania na nie czynników klimatu. OgromnÄ… rolÄ™ odegraÅ‚ również przy powstawaniu gleby Å›wiat roÅ›linny i zwierzÄ™cy. Ponieważ wszystkie te czynniki oddziaÅ‚ywujÄ… stale w dalszym ciÄ…gu na glebÄ™, czy to samorzutnie, czy też za poÅ›rednictwem czÅ‚owieka, gleba może ulegać pewnym zmianom, nabierać cech gleby dobrej, lub też przeciwnie cechy dobre tracić na korzyść cech zÅ‚ych. Każda, gleba skÅ‚ada siÄ™ z części staÅ‚ych, z wody, z powietrza i z ¦drobnoustrojów (bakterii i grzybków). Części staÅ‚e stanowiÄ… wÅ‚aÅ›ciwy „budulec” gleby, W każdej glebie spotykamy jako części staÅ‚e: piasek, glinÄ™, wapÅ„ i próchnicÄ™. Piaskiem nazywamy czÄ…steczki staÅ‚e, w postaci ziarenek o Å›rednicy nie wiÄ™kszej jak 2 milimetry i nie mniejsze jak 0,02 mm. Piasek znajdujÄ…cy siÄ™ w glebie nadaje jej przesiÄ…kliwość i [czytaj dalej]
Niezależnie od klimatu ogólnego, który stanowi o przeciętnych warunkach klimatycznych Polski, zasadnicze znaczenie przy uprawie warzyw ma tzw. klimat lokalny. Klimatem lokalnym albo mikroklimatem nazywamy klimat zalegający na stosunkowo niewielkim obszarze, a różniący się od klimatu ogólnego, przy czym zmiany klimatu lokalnego w stosunku do ogólnego są spowodowane czynnikami miejscowymi, jak rzeźba terenu, bliskość lasów, jezior itp. Odchylenia klimatu lokalnego od klimatu ogólnego mogą być korzystne, względnie niekorzystne dla uprawy roślin i powinny być przy produkcji warzyw w pełni uwzględnione. Rzeźba, czyli tzw, konfiguracja terenu, ma przede wszystkim wpływ na warunki uwilgotnienia gleby. I tak są równiny wyżynne przeważnie w lecie suche, w zimie zaś, z powodu słabej pokrywy śnieżnej ziemia głęboka zamarza, a na wiosnę odmarza bardzo powoli. Znacznie lepsze dla uprawy warzyw są równiny nizinne, o ile tylko gleba nie jest podmokła. Pochylenie terenu, czyli tzw. wystawa, ma wpływ zasadniczy na stopień usłonecznienia i nagrzewanie się ziemi. Rozróżniamy cztery wystawy zasadnicze: południową, wschodnią, północną i zachodnią, [czytaj dalej]
Światło jest czynnikiem wywierającym zasadniczy wpływ zarówno na zaistnienie, jak i na kształtowanie się procesów życiowych roślin. To też niezmiernie ważnym elementem każdego klimatu, rozpatrywanego z punktu widzenia jego- przydatności dla uprawy warzyw, jest ilość energii promienistej z jakiej będą one mogły korzystać w czasie swego rozwoju. Podstawową jest rola światła w procesie asymilacji dwutlenku węgla. Zasadniczym jest również jego wpływ na zjawiska wzrostu, chociaż nie jest ono czynnikiem bez którego zjawisko to w ogóle zachodzić by nie mogło, istnieją bowiem organizmy (bakterie, grzyby), które odbywają cały swój rozwój bez dostępu światła, a na niektóre z nich działa ono nawet zabójczo. Również u roślin wyższych, do których należą wszystkie warzywa, niektóre ich części, jak wszystkie systemy korzeniowe oraz pędy podziemne — kłącza, bulwy, cebule — rosną zupełnie normalnie w środowisku pozbawionym światła. Bez światła rozwijają się poza tym prawie wszystkie rośliny wyższe, nasienne, w pierwszym okresie swego rozwoju, tj. w okresie kiełkowania. Skoro jednak tylko rośliny zaczynają rozwijać swoje [czytaj dalej]
Wiatry są czynnikiem wpływającym nietylko w silnym stopniu na kształtowanie się temperatury i opadów, lecz i na stopień uwilgotnienia powietrza. I stąd zasadnicze ich znaczenie gdy chodzi o proces więdnięcia, a nawet usychania roślin. W dniu spokojnym, bezwietrznym, warstwy powietrza tuż nad ziemią nasycają się stopniowo wilgocią, której głównym źródłem jest parowanie .gleby i transpiracja roślin. W miarę zwiększania się zawartości pary wodnej w warstwie powietrza otaczającej bezpośrednio rośliny, zmniejsza się jej niedosyt, a tym samym zmniejsza się i transpiracja. Gdy jednak nastąpi ruch powietrza, para wodna ulega odprowadzeniu do warstw wyższych, znacznie słabiej nią nasyconych, wobec czego niedosyt jej w warstwie, w której odbywa się transpiracja wzrasta, wzrasta więc i szybkość transpiracji. Im więc wiatr niesie masy bardziej suchego powietrza i im większą ma szybkość, tym transpiracja intensywniejsza, co może grozić roślinie ujemnym bilansem wodnym, którego skutkiem może być zwiędnięcie, a nawet — przy długotrwałym stanie bilansu ujemnego — uschnięcie rośliny. Zwłaszcza niektóre warzywa są bardzo wrażliwe [czytaj dalej]