Drobnoustroje, a przede wszystkim bakterie, są sprawcami przemian biochemicznych i biofizycznych w glebie; im też zawdzięczamy rozkład materii organicznej (nawozy zielone, obornik, resztki roślinne pozostałe w glebie) na próchnicę, przy czym zawarte w niej składniki pokarmowe przez rośliny nieprzyswajalne, przechodzą w formy przyswajalne (zmineralizowane). Tym samym spełniają drobnoustroje niezmiernie ważną rolę w procesie odżywiania się roślin. Istnieją również bakterie, które mają zdolność pobierania wolnego azotu (nieprzyswajalnego przez rośliny) z powietrza i zamieniania go na związki azotowe przyswajalne, które oddają następnie roślinom, z którymi współżyją (roślinom motylkowym), oraz bakterie żyjące wolno, które bezpośrednio wiążą azot atmosferyczny zasilając bilans azotowy gleby w poważne zyski. I tak 1 ha kultur roślin motylkowych dostarcza glebie w rocznej uprawie do 250 kg azotu, natomiast zysk azotu pochodzący z działania wolno żyjących, a wiążących azot atmosferyczny bakterii, wynosi 25 kg/ha rocznie (azotobakterii i i.). Dla utrzymania działalności drobnoustrojów należy gleby przewietrzać i w razie potrzeby odkwaszać.
Nie mniejsze znaczenie od powyżej omówionych części składowych gleby ma dla rozwoju roślin sama jej budowa, czyli układ pojedynczych jej cząsteczek.
Cząsteczki, z których gleba się składa (piasek, glina, próchnica), mogą występować w układzie luźnym i wtedy mówimy że gleba ma strukturę rozdzielnoziarnistą, mogą również występować w pewnych zespołach, tzw. gruzełkach, w których większe i mniejsze cząsteczki łączą się ze sobą w drobne bryłki i wtedy mówimy, że gleba ma strukturę gruzełkowatą .
Struktura rozdzielnoziarnista tworzy z gleby środowisko nieodpowiednie dla rozwoju warzyw, O ile bowiem poszczególne cząsteczki są większe (piasek), gleba taka staje się nadmiernie przepuszczalna,, a co za tym idzie i sucha.
Przykładami takich gleb są w wypadku pierwszym piaski o bardzo małej zawartości gliny lub próchnicy, w wypadku drugim ciężkie gliny, iły itp. Zarówno- pierwsze jak i drugie nie nadają się pod uprawę warzyw.
Struktura gruzełkowata natomiast, dzięki licznym kanalikom między gruzełkami, nadaje glebie cechy dodatnie dla uprawy warzyw, a mianowicie przewiewność, przepuszczalność, podsiąkliwość oraz zdolność dobrego, nagrzewania się.
Struktura gleby zależy przede wszystkim od jej składu, czyli odpowiedniego stosunku wszystkich części składowych stałych, poza tym wielką rolę odgrywa tu umiejętnie przeprowadzona mechaniczna uprawa.
Często spotykane zjawisko ?nieudawania” się warzyw może mieć swą przyczynę w odczynie glebowym. Rozróżniamy gleby obojętne, alkaliczne i kwaśne. Odczyn gleby związany jest przede wszystkim z zawartością
wapna w glebie. Gleby alkaliczne są bogate w wapno, natomiast gleby kwaśne charakteryzują się ubóstwem wapna, Na zakwaszenie się gleby może również wpływać stałe wymywanie z niej takich składników jak sód, potas, magnez; przyczyną może być niemniej powstawanie w niej wolnych kwasów organicznych przy rozkładzie substancji organicznych. Stałe stosowanie fizjologicznie kwaśnych nawozów mineralnych, do których należą: siarczan amonu, kainit i, do pewnego stopnia, sole potasowe, może również glebę zakwasić.
Odczyn gleby oznacza się znakiem pH, przy czym odczyn obojętny oznacza się jako pH?7, Gleby o odczynie poniżej pH 7 są w słabszym lub silniejszym stopniu zakwaszone, natomiast gleby powyżej pH 7 są glebami alkalicznymi.
Poszczególnym gatunkom warzyw odpowiada ściśle określony odczyn glebowy (wg Dr Wetzel’a).
Dużą wrażliwość na odczyn podłoża wykazują również organizmy niższe. Przy tym odpowiada grzybom podłoże kwaśne, natomiast bakteriom obojętne, względnie lekko kwaśne lub lekko zasadowe. Stąd też w glebach rolniczych i ogrodniczych przewagę stanowią bakterie.
Istnieją dzisiaj łatwe metody pozwalające dokładnie określić odczyn gleby. Służą do tego między innymi tzw, pehametry. Stacje wzgl. zakłady doświadczalne określają odczyn gleby na podstawie przesłanych im próbek ziemi terenowej, co umożliwia każdemu poznać dokładnie właściwości uprawianej gleby pod względem kwasowości. Występujące również na niektórych glebach rośliny dziko rosnące, jak np. skrzypy itd., wskazują na ich zakwaszenie.
Kwaśny odczyn glebowy możemy zneutralizować przez wapnowanie o ile przyczyną zakwaszenia jest brak wapna, dalej przez dobre przewietrzanie gleby za pomocą głębokiego spulchniania jej, oraz przez usunięcie
nadmiaru wilgoci za pomocą mechanicznej uprawy lub, gdy zachodzi tego potrzeba, przez odpowiednie urządzenia odwadniające (rowy, dreny).

Tagi: , , , ,