Ze względu na budowę rozróżniamy:
1. inspekty jednostronne,
2. inspekty dwustronne, czyli tzw. belgijki. Zarówno pierwsze jak i drugie podzielić możemy:
a) pod względem materiału użytego do ich budowy na:
1. inspekty drewniane (najczęściej spotykane),
2. „ ziemne (u nas mało stosowane, rozpowszechnione natomiast np. w Holandii),
3. ,, betonowe (wchodzące coraz więcej w użycie, ze względu na swą trwałość),
4. inspekty kombinowane z betonu i drzewa (również wchodzące co
raz bardziej w użycie),
5. „ z innych materiałów budowlanych, jak cegła, drzewo-beton.
Inspekty jednostronne, Jednostronne skrzynie inspektowe są to ramy prostokątne, zbite z czterech 1V2 calowych desek sosnowych o nierównych wymiarach, Dwa boki dłuższe tworzą długość skrzyń, dwa krótsze — jej szerokość. Długość skrzyni inspektowej jest wielkością zmienną; najczęściej spotykamy się u skrzyń przencSnych z długością odpowiadającą 5-ciu lub 6-ciu oknom inspektowym, u skrzyń stałych natomiast z długością równą długości 15-tu do 20-tu okien inspektowych. Natomiast szerokość skrzyni odpowiadać powinna ściśle szerokości jednego okna inspektowego, Wysokość dwóch długich boków skrzyni jest niejednakowa i wynosi dla jednego boku 30 do 35 cm, dla drugiego natomiast 25 do 28 cm. W odstępach równych jednemu oknu inspektowemu umieszcza się w górnej części dłuższych „boków skrzyni listwy — poprzeczki — dla podtrzymywania okien.
Zamiast drzewa, do konstrukcji jednostronnej skrzyni inspektowej stałej użyć można betonu, lub innego materiału budowlanego.
Inspekty jednostronne ziemne są to rowy o wymiarach skrzyń inspektowych (długość i szerokość) i głębokości 20 do 40 cm. Wzdłuż wszystkich boków rowu usypuje się niskie wały z ziemi, na których umieszcza się ramę z listew lub cienkich okrąglaków, dla ułożenia na niej okien inspektowych. W inspektach zagłębionych rozporki (z kopalniaków) zapobiegają zapadaniu się !boków skrzyni, wpuszczonej w ziemię. Inspekty ziemne mogą być stosowane tylko na glebach zwięzłych, nie osypujących się, jednak nie podmokłych; na glebach sypkich boki ziemne pod skrzynią są oszalowane deskami (obladrami) lub plecionkami z wikliny.
Skrzynie jednostronne, dzięki nachyleniu okien ku południowi oraz małej przestrzeni powietrznej pod oknem, ogrzewają się szybko i łatwo, dlatego też mogą być wcześniej zakła dane i zagospodarowane od skrzyń dwustronnych, korzystających z wystawy wschodniej i zachodniej.
Inspekty dwustronne, czyli tzw, belgijki (skrzynie belgijskie), są
to również ramy zbite z czterech dwucalowych desek sosnowych, o dowolnej długości, lecz o szerokości równej dwom oknom inspektowym, Wysokość obu ścian dłuższych jest równa i wynosi 35 do 50 cm. Ściany boczne są w środku o ca 7 do 10 cm wyższe. Kształt ściany bocznej — szczytowej — ilustruje ryc. 26, Przez środek długości całej skrzyni przechodzi gruba listwa, przymocowana do górnych kantów ścian bocznych i podparta wzdłuż skrzyni szeregiem słupków wbitych do ziemi, od której odchodzą listwy boczne, przymocowane do dłuższych boków skrzyni. Listwy te stanowią oparcie dla okien,
Belgijki drewniane zastępowane są coraz częściej belgijkami z betonu, lub kombinowanymi z betonu i drzewa. Skrzynie betonowe są
wprawdzie droższe od drewnianych,
trwalsze, Belgijki zakładane sązwy- do ziemi z zasuwanych w nie desek jako inspekty stałe .
Specjalny rodzaj inspektów stanowią tzw. inspekty składane, lub zasuwane. Składają się one z umocowanych na stałe w ziemi słupków betonowych lub drewnianych z wrębami, w które wsuwa się deski, stanowiące boki skrzyni. O ile to są skrzynie dwustronne wówczas na słupkach środkowych umieszcza się beleczkę, jako podporę dla okien. Inspekty takie mogą być zakładane jako skrzynie napowierzchniowe albo zagłębione. Zaletą tych skrzyń jest możność składania na zimę boków— desek, przy czym zajmują mało miejsca w przechowalni, a dzięki przechowywaniu pod dachem są znacznie długotrwalsze .
Inspekty mogą być zakładane jako inspekty napowierzchniowe albo zagłębione, oraz jako inspekty stałe lub przenośne.
Mogą one byc zakładane wszędzie, nawet na glebach nieprzepuszczalnych i podmokłych. Sposób zakładania inspektu napowierzchniowego ciepłego. Skrzynie napowierzchniowe stałe — jednostronne lub belgijki — są zawsze skrzyniami zimnymi, ustawianymi bezpośrednio na ziemi, do której są przymocowane wbitymi w ziemię słupkami narożnikowymi.
Skrzynie zagłębione jednostronne lub belgijki mogą być zakładane tylko na glebach przepuszczalnych, o odpowiednio głębokim poziomie wody gruntowej. W celu założenia skrzyni zagłębionej kopie się płytszy lub głębszy rów — 30 do 50 cm — zależnie od pory uruchamiania tych skrzyń i roślin jakie w nioh zamierzamy uprawiać, o wymiarach równych skrzyni inspektowej. Na rów ten nakłada się skrzynię inspektową tak, by boki skrzyni wystawały prawie całą swoją wysokością ponad brzeg rowu. Skrzynie umocowuje się słupkami narożnikowymi do dna rowu. Sposób zakładania inspektu zagłębionego.
Okien inspektowych nie należy umacniać w narożnikach żadnymi żelaznymi okuciami, ponieważ pod żelazem drzewo łatwiej próchnieje, natomiast dla usztywnienia całej ramy wskazane jest przymocować (przyśrubować) w poprzek okna od spodu (w samym środku) mocną żelazną listwę. Wzdłuż okna rozmieszczone są w zupełnie równych od siebie odstępach dwie listwy (prętaki drewniane) 40 mm grubości i 38 mm szerokości, dla przytrzymania szyb, W ten sposób otrzymujemy okna o trzech rzędach szyb.
Okna trzyrzędowe szkli się 15 szybami o wymiarach 28 cm X 30 cm. Za granicą wchodzą coraz bardziej w użycie okna inspektowe o jednej tylko szybie, t. zw. okna holenderskie. Stosowanie okien jednoszybowych uzasadnione jest tym, że prętaki zmniejszają ogólną powierzchnię przepuszczalną dla światła — powierzchnię szkła — oraz cieniują rośliny uprawiane pod oknami. Dlatego też powinno się budować okna najwyżej dwuprętakowe. Wprowadzeniu okien holenderskich, zapewniających roślinom bezsprzecznie najlepsze warunki świetlne, stoi na przeszkodzie u nas wysoka cena szkła, a co za tym idzie poważna strata w wypadku rozbicia szyby.
Szkło do szklenia okien inspektowych powinno być 2—3 mm grube, gładkie, pozbawione wszelkich skaz i bez pęcherzyków powietrza, najlepiej bezbarwne, ewent. o bardzo lekkim niebieskawym lub zielonkawym odcieniu,
W dolnej beleczce ramy okiennej powinny się znajdować półokrągłe wycięcia naprzeciwko każdego rzędu szyb, dla odcieku1 wody gromadzącej się na oknach.
Przy szkleniu układamy szybki dachówkowato, od dołu ramy (boku, w którym znajdują się odcieki dla wody) ku górze, przy czym poszczególne szybki powinny zachodzić na ca ‘/2 cm na siebie. Szyby powinny być o około V2 cm węższe niż wynosi odległość między pionowymi ściankami felców na prętakach, co ochrania je przed pęknięciem w razie napęcznienia ramy okiennej w skutek wilgoci. Szkła nie należy kłaść bezpośrednio na drzewie ramy, lecz na cienkim podkładzie z kitu, który w skutek swej prężności zabezpieczy je przed pękaniem. Przed zakitowaniem, do czego używamy dobrego kitu przyrządzonego na lnianym pokoście (nie na oleju lnianym), należy każdą szybę przytwierdzić do ramy paru gwoździami szklarskimi.
Wymiary okien inspektowych używanych w Polsce są różne. Najczęściej spotyka się okna o wymiarach 100 cm X 150 cm. Budowanie okien większych nie jest wskazane, gdyż są one wtedy ciężkie, nieporęczne, trudno nimi manipulować, a przez to łatwo się tłuką. Do obsługi inspektów przy bardzo wielkich oknach potrzebnych jest zawsze dwóch ludzi, gdy z oknem mniejszym poradzi sobie łatwo jedna osoba. Zasadą każdego gospodarstwa, czy ogrodu posiadającego inspekty powinno być: wszystkie okna równej ułatwia to ogromnie gospodarkę oknami, których nie trzeba dopiero dopasowywać do odpowiednich skrzyń. Szerokość wszystkich skrzyń jednostronnych wynosi wówczas 1,50, skrzyń dwustronnych — belgijek — 3 m, długość natomiast jest wielokrotną jednego metra. Poza oknami o wyżej podanych wymiarach są jeszcze w użyciu okna o wymiarach 94X156 om.
Konserwowanie skrzyń i okien inspektowych
Okna o ramach żelaznych nie powinny być używane, mimo swej długotrwałości, Wadami tych okien są: ich ciężar, dobre przewodzenie ciepła, a więc ucieczka ciepła z inspektów, łatwe pękanie szyb, rdzewienie, oraz początkowy ich duży koszt.
Tagi: belgijki, Inspekty, inspekty drewniane, inspekty dwustronne, inspekty jednostronne